فرسایش

نحوه شکل گیری فرآیند فرسایش

با اجتماع تدریجی رسوبات ، وزنشان هم بالا رفته و آب درون آنها نیز خارج می‌شود. این روند به سخت شدن رسوبات منتهی می‌گردد. لایه‌های رسوبی فوق گاه چنان در پوسته زمین فرو رفته که به قسمتهای بسیار گرم آن رسیده و در پی ذوب شدن به صورت ماگما در می‌آیند. در روندی دیگر ، ‌این لایه‌ها بالا آمده و کوههایی متشکل از سنگهای رسوبی را پدید می‌آورند. تمامی فرآیندهای تشکیل سنگ ، بالا آمدگی ، فرسایش و رسوبگذاری ، مراحلی از یک چرخه پیوسته از رخدادهای زمین‌شناسی هستند.

تمام سنگها در سطح زمین در اثر پدیده‌های مختلف فرسایش خصوصا در اثر تغییرات آب و هوا ، تجزیه و متلاشی می‌شوند. هوازدگی کمکی که به فرسایش می‌کند، سائیدن قطعه سنگها و حمل آنها به جاهای دیگر است. این عمل منجر به تسطیع و سست شدن تدریجی سطح زمین می‌شود.

عوامل مؤثر در فرسایش

نیروی متحرک در تمام حالات فرسایش ، نیروی کشش جاذبه به طرف پایین است. اما عوامل اصلی که توسط آن سنگها تخریب و جابجا می‌شوند، رودخانه‌ها ، یخچالها ، امواج و جریانهای باد است. مواد رسی در اثر پدیده‌ای به نام حرکات توده‌ای به طرف پایین می‌لغزند.

معرفی نرم افزار سنجش از دور ENVI_4

آمار واطلاعات

فرسایش خندقی

منشا اين فرسايش، آب است. در اين فرسايش عمق و عرض زمينهاي فرسايش يافته بيشتر از فرسايش شياري است.

اين شكل فرسايش، بر اثر پيشرفت فرسايش شياري بوجود مي­يد، به اين نحو كه شيارها به هم مي­پيوندند، در نتيجه زمين بيشتر شسته مي­شود و نهرها يا خندقهايي در سطح زمين تشكيل مي­گردد. در اين تخريب، سنگ مادر ظاهر مي­شود و آنقدر عميق و عريض است كه گاوآهن قادر به عبور از آنها نيست. اين خندقها يا نهرها تدريجا عميق­تر مي­شوند. عمق خندقها به يك متر يا بيشتر مي­رسد و بتدريج شكل آنها تغيير مي­كند. اين عمل در صخره­هاي سست، خاكهاي رسي و رسي آهكي بيشتر ديده مي­شود. اين فرسايش اغلب در محدوده آب و هواي خشك و در نواحي كه تغييرات درجه حرارت در فصول مختلف در آنجا شديد است ظاهر مي­گردد. البته اين شكل تخريب در زمينهاي جنگل­كاري شده نيز ديده مي­شود و ساختمان زمين­شناسي خاك هم در اين فرسايش بي­تاثير نيست.

با توسعه خندقها و عريض­تر شدن آنها، آب علاوه بر خاك سطح­الارضي، خاك زيري و خاك تحت­الارضي را نيز از جا مي­كند و با خود مي­برد. فرسايش خندقي علاوه بر ويراني خاك زراعتي، سبب وارد آمدن خسارات زيادي به راهها،‌ جاده­ها، خطوط ارتباطي و  مجاري آبها و همچنين موجب افزايش هزينه نگهداري تاسيسات مزبور نيز مي­شود. شخم زدن شيبهاي تند و چراي بيش از حد و لگدكوب شدن خاك مراتع طبيعي توسط احشام، باعث از بين رفتن پوشش نباتي و كنده شدن خاك و در نتيجه پيدايش آبراها­ها و خندقها مي­گردد.

منبع :سایت آبخیزداری میم

علم آبخیزداری وحفاظت خاک

علم آبخيز داري و حفاظت خاك در اوايل قرن بيستم و عمدتا به دلايل زير پا به عرصه نهاد:

1-كسب دانش و آگاهي بيشتر در مورد چرخه هيدرولوژي و عملكرد آن.

2-افزايش جمعيت و فشار بر منابع طبيعي و اراضي و منابع آب.

3-افزايش بيش از حد مصرف آب و لزوم تامين منابع آبي بيشتر.

4-بروز مشكلات جديد و پيچيده تري همچون آلودگي منابع آب، وقوع سيلاب،افت منابع آب زيرزميني و ... .

براي آشنايي بيشتر با اين علم نخست به تعريف آبخيز و آبخيزداري مي پردازيم.

آبخيز عبارت است از منطقه اي توپوگرافي كه توسط يك سيستم رودخانه زهكشي مي شود. به عبارت ديگر آبخيز پهنه اي از زمين سراشيب است كه تمام رواناب ناشي از بارش بر روي آن را ، يك رودخانه ، درياچه و يا يك آب انباشت دريافت مي كند.

آبخيزداري: عبارت است از برنامه ريزي و مديريت آبخيز جهت جلوگيري از به هم خوردن وضعيت منابع آبخيز و حفظ آن با اجراي طرح هاي مختلف در آبخيز. اين برنامه ريزي مي بايد در جهت بهره برداري هماهنگ، يكپارچه و قانونمند صورت گيرد به طوري كه به سرمايه اصلي آبخيز يعني آب ، خاك و پوشش گياهي آسيبي نرسد.

فرسايش خاك يكي از مسايل اساسي در كشورهاي در حال توسعه و اغلب كشور هاست. عوامل فرسايش به طور طبيعي در حال تخريب لايه سطحي خاك است و در صورت تشديد فرسايش به علل مختلف، ميزان آن بسيار زياد و خسارت بار خواهد بود. يكي از اهداف اصلي آبخيزداري ،كنترل فرسايش و جلوگيري از آن است. آبخيزداري نقش قاطعي در حفظ و نگهداري و بهره وري صحيح از جنگل ها و مراتع ،تامين آب سد ها،كاهش رسوبات،كاهش خسارات ناشي از سيل و ... دارد.

اثرات نامطلوب ناشي از عدم اجراي طرح هاي آبخيز داري شامل پر شدن مخازن سد ها از رسوب،وقوع سيل و ايجاد خسارات سنگين، كاهش منابع آب آبخوان ها و افت سطح آب هاي زيرزميني، كاهش توان بالقوه توليدي زمين هاي زراعي و تخريب پوشش گياهي و از بين رفتن جنگلها و مراتع است.

مراحل مختلف و كلي مطالعات در حوضه هاي آبخيز:

مرحله اول ،بررسي وضع موجود كه شامل مراحل زير است:

بررسي موقعيت و حدود حوضه آبخيز ،خصوصيات فيزيكي و توپوگرافيك حوضه. زمين شناسي،خاك شناسي ، اقليم شناسي و پوشش گياهي حوضه، بررسي ويژگي هاي اقتصادي-اجتماعي و نيز مطالعه فرسايش خاك حوضه.

مرحله دوم، تحليل و جمع بندي اطلاعات به دست آمده از بررسي هاي مرحله اول

مرحله سوم، شامل برنامه ريزي و پيشنهادات كه خود شامل ارائه روش هايي جهت كنترل فرسايش و نيز روش هايي جهت تقويت و اصلاح پوشش گياهي است.

عمليات اصلاحي در حوضه هاي آبخيز:

اين عمليات هنگامي صورت مي پذيرد كه حوضه اي دچار تخريب يا فرسايش شود و به طور كلي شامل سه گروه عمليات مكانيكي،بيولوژيك و ويژه است

- عمليات مكانيكي شامل اصلاح شيب آبراهه ها از طريق احداث بند ها و سد ها ،ايجاد كنتور فارو جهت نفوذ دادن آب به داخل خاك ، تراس بندي و بانكت سازي، ديواره سازي براي حفاظت كناره هاي بستر رودخانه و ... مي باشد.

- عمليات بيولوژيكي شامل كاشت گونه هاي گياهي مناسب،كشت نواري،كودپاشي در خاك هاي فقير و ... است.

- عمليات ويژه نيز شامل اعمال مديريت هاي صحيح در مراتع،رعايت تعادل دام و مرتع،احداث جاده هاي مالرو در مراتع ، احداث آبشخور و ... است.

روش هاي مبارزه با فرسايش آبي:

روش هاي مبارزه با فرسايش آبي به دو دسته روشهاي غير مستقيم و مستقيم تقسيم مي گردد.

روش هاي غير مستقيم:اين روش ها روش هاي پيشگيري كننده هستند و قبل از مشاهده علائم فرسايش اجرا مي شوند. اين روش ها بسيار ارزان تر و ساده تر از روشهاي مستقيم هستند.

روشهاي غير مستقيم عبارتند از:

1-استفاده از زمين ها بر حسب استعدادشان

2-شخم زدن صحيح

3-استقرار پوشش گياهي مناسب

4-دادن كود و افزايش مواد آلي

5-تناوب زراعي

6-باقي گذاشتن بقاياي محصول در زمين يا مالچ پاشي

و ...

روشهاي مستقيم:

اين روش ها هنگامي آغاز مي شوند كه علائم فرسايش به چشم بخورند و روش هاي پيشگيري كننده مثمر ثمر نباشند. روش هاي مبارزه مستقيم مبتني بر اصول تضعيف و يا حذف عوامل مساعد فرسايش است.

روشهاي مستقيم عبارتند از:

1-احداث نهر هاي انتقال آب

2-احداث آبراهه هاي زيرزميني

3-تراس بندي زمين

4-بانكت بندي

5-احداث اپي يا آبشكن در كناره رودخانه ها

6-ايجاد كنتور فارو

منبع : سایت آبخیزداری میم

خاک ورزی

از منظر انواع سیستمهای خاکورزی می توان گفت خاکورزی جوی وپشته ای نوعی سیستم کم خاکورزی وچیزی بین خاکورزی معمولی و سیستم  بی خاکورزی می باشد.وبه نوعی یک سیستم خاکورزی حفاظتی نیز می باشدکه در آن از کارنده ها و کولتیواتورهای مخصوصی جهت نگهداری پشته ها برای کاشت محصولات ردیفی استفاده می شود.

از منظر محل کاشت می توان گفت خاکورزی جوی و پشته ای سیستمی متشکل از جوی و پشته هاست که درسالهای متمادی در محل خود قرار می گیرند. بسته به اینکه هدف حفظ رطوبت و یا ایجاد زهکش غنی باشد، پشته هاممکن است باریک یا پهن و جوی ها به موازات خطوط منحنی تراز و یا دارای شیب ناچیز باشند. با کاشت بر روی پشته ها، بذرها در محلی گرم و مرطوب قرار می گیرند.پشته هامی توانند نیمه دائم باشند ویا هرسال بازسازی شوند،که این خود می تواند میزان بقایای گیاهی را بر روی زمین کنترل کند.در سیستم نیمه دائم که پوششی از بقایای گیاهی در بین پشته هاایجاد می شود همچنان اختلال در خاک وجود دارد در حالیکه پوشش سرتاسری در مقایسه با  zero tillage کاهش می یابد.در مجموع، می توان گفت این سیستم درصد حفاظتی کمتری در مقایسه با خاکورزی نواری دارد.

منبع: سایت آبخیزداری میم